ข้อมูลบนซองอาหารมีทั้งส่วนที่กฎหมายกำหนดและส่วนที่แบรนด์ใช้สื่อสารกับลูกค้า การใส่ข้อมูลบนฉลากสำหรับซองบรรจุภัณฑ์อาหารจึงต้องดูทั้งข้อมูลที่ต้องแสดงและพื้นที่พิมพ์จริง เพราะซองแต่ละรูปแบบมีขนาด รอยซีล ซิป ฝา รอยฉีก หรือส่วนพับต่างกัน หากจัดข้อความโดยไม่ดูตำแหน่งเหล่านี้ ข้อมูลอาจอ่านยากหรือไปอยู่ในบริเวณที่ไม่เหมาะกับการพิมพ์
สำหรับอาหารในภาชนะบรรจุประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 450 พ.ศ. 2567 เรื่อง การแสดงฉลากของอาหารในภาชนะบรรจุ เป็นกฎหมายหลักที่กำหนดรายละเอียดบนฉลาก เช่น ชื่ออาหาร เลขสารบบอาหาร ข้อมูลผู้ผลิต ปริมาณ ส่วนประกอบ และข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหาร โดยอาหารบางประเภทอาจมีประกาศเฉพาะเพิ่มเติมอีกด้วย.
ข้อมูลอะไรบ้างที่ควรมีบนฉลากซองอาหาร
ข้อมูลที่ต้องแสดงไม่ได้เหมือนกันทุกสินค้า เพราะขึ้นอยู่กับประเภทอาหาร สูตร การกล่าวอ้าง และกฎหมายเฉพาะของผลิตภัณฑ์นั้น จึงควรตรวจรายละเอียดก่อนจัดทำ artwork โดยเฉพาะข้อมูลที่มีเงื่อนไข เช่น เลขสารบบอาหาร ฉลากโภชนาการ GDA หรือคำเตือน
| ข้อมูลบนฉลาก | เงื่อนไขการแสดง |
| ชื่ออาหาร | ต้องเห็นและอ่านได้ง่าย |
| เลขสารบบอาหาร | เฉพาะอาหารที่ต้องมีเลขสารบบ |
| ชื่อและที่ตั้งผู้ผลิต / ผู้แบ่งบรรจุ / ผู้นำเข้า | ตามสถานะผู้ผลิต / ผู้แบ่งบรรจุ / ผู้นำเข้า |
| ปริมาณสุทธิ | แสดงเป็นน้ำหนักหรือปริมาตร |
| ส่วนประกอบสำคัญ | ตามหลักเกณฑ์ของอาหารแต่ละประเภท |
| ข้อมูลผู้แพ้อาหาร | เมื่อมีสารก่อภูมิแพ้ตามที่กำหนด |
| วัตถุเจือปนอาหาร / การแต่งกลิ่นรส | เมื่อมีการใช้วัตถุเจือปนหรือแต่งกลิ่นรส |
| ควรบริโภคก่อน / หมดอายุ | ตามข้อกำหนดเรื่องอายุสินค้า |
| คำเตือน | เมื่อผลิตภัณฑ์กำหนดให้มีคำเตือน |
| วิธีเก็บรักษา / วิธีปรุงหรือบริโภค | เมื่อจำเป็นหรือมีกฎหมายกำหนด |
| ฉลากโภชนาการ | เมื่ออาหารเข้าข่ายต้องมีฉลากโภชนาการ |
| GDA | เฉพาะกลุ่มอาหารที่ต้องแสดง GDA |
อย. ระบุว่าอาหารในภาชนะบรรจุทั้งอาหารควบคุมเฉพาะ อาหารที่กำหนดคุณภาพหรือมาตรฐาน อาหารที่ต้องมีฉลาก และอาหารทั่วไป อยู่ภายใต้หลักเกณฑ์การแสดงฉลาก แต่รายละเอียดที่ต้องมีแตกต่างกันตามกลุ่มสินค้า
ส่วน Barcode หรือ QR Code สามารถใช้กับการขาย การติดตามสินค้า หรือเชื่อมไปยังข้อมูลเพิ่มเติมได้ แต่ไม่ใช่ข้อมูลบังคับทั่วไปที่อาหารทุกชนิดต้องมี
ซองแต่ละแบบมีพื้นที่สำหรับข้อมูลฉลากไม่เท่ากัน
รูปแบบและขนาดของซองมีผลกับพื้นที่ที่ใช้จัดวางฉลาก ตัวอย่างเช่น ถุงก้นตั้ง (Standing Pouch) ที่มีพื้นที่สำหรับงานพิมพ์และสามารถตั้งวางบนชั้นได้ จึงจัดโลโก้ กราฟิก และข้อมูลสินค้าได้มากกว่าซองขนาดเล็กบางประเภท ในทางกลับกัน ซองซีล 3 ด้านที่มีขนาดเล็กกว่าจะมีพื้นที่สำหรับข้อความน้อยกว่า การจัดข้อมูลจึงต้องกระชับและดูตำแหน่งรอยซีลหรือรอยฉีกให้ดี แต่ไม่ว่าซองจะเล็กหรือใหญ่ ข้อมูลที่กฎหมายกำหนดยังคงต้องแสดงตามเงื่อนไขของผลิตภัณฑ์นั้น
จัดข้อมูลบนซองอย่างไรให้อ่านง่าย
กฎหมายไม่ได้กำหนดตายตัวว่าข้อมูลทุกอย่างต้องอยู่ด้านหน้าหรือด้านหลังซอง แต่ข้อมูลบางรายการมีข้อกำหนดเรื่องตำแหน่ง ขนาดตัวอักษร สี และการมองเห็น จึงต้องจัดให้อ่านได้ตามหลักเกณฑ์ของข้อมูลนั้น ส่วนการแบ่งพื้นที่ด้านหน้า ด้านหลัง หรือด้านข้างเป็นเรื่องของการออกแบบที่สามารถปรับตามรูปทรงและพื้นที่ของซองได้
- ด้านหน้าซอง ชื่อสินค้า เครื่องหมายการค้า รสชาติ หรือข้อมูลหลักที่ช่วยให้ผู้บริโภครู้ว่าสินค้าคืออะไร
- ด้านหลังหรือด้านข้าง ส่วนประกอบ ข้อมูลผู้ผลิต ข้อมูลผู้แพ้อาหาร วิธีเก็บรักษา หรือรายละเอียดที่มีข้อความค่อนข้างมาก
- ข้อมูลตามกฎหมาย ต้องวางในตำแหน่งที่อ่านได้และเป็นไปตามข้อกำหนดเรื่องขนาดตัวอักษร การมองเห็น หรือเงื่อนไขเฉพาะของข้อมูลนั้น
- รอยซีล ซิป ฝา และรอยพับ ควรเว้นจากข้อความสำคัญ เพราะอาจทำให้ข้อมูลถูกบัง อ่านไม่ครบ หรืออยู่ในตำแหน่งที่พิมพ์ได้ยาก
- วันผลิต วันหมดอายุ หรือเลขล็อต ควรเผื่อพื้นที่สำหรับการพิมพ์เพิ่มเติมภายหลัง และเลือกบริเวณที่ตัวเลขอ่านได้ง่าย
ฉลากอาหารบางประเภทมีข้อมูลที่ต้องแสดงเพิ่ม
สินค้าอาหารบางกลุ่มมีข้อมูลเพิ่มเติมจากฉลากพื้นฐาน เช่น ฉลากโภชนาการ GDA คำเตือน วิธีเตรียม หรือข้อความเฉพาะของผลิตภัณฑ์ การมีชื่ออาหาร ส่วนประกอบ และข้อมูลผู้ผลิตครบแล้วจึงยังไม่ได้หมายความว่าฉลากพร้อมใช้กับอาหารทุกประเภท
กฎหมายเกี่ยวกับฉลากโภชนาการของ อย. ระบุว่าอาหารที่มีการกล่าวอ้างทางโภชนาการ การกล่าวอ้างทางสุขภาพ หรือใช้คุณค่าทางโภชนาการในการส่งเสริมการขายเป็นกลุ่มที่ต้องปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ฉลากโภชนาการ นอกจากนี้ ปัจจุบันประกาศฉบับที่ 445 พ.ศ. 2566 เรื่องฉลากโภชนาการ มีประกาศฉบับที่ 467 พ.ศ. 2568 แก้ไขเพิ่มเติม ขณะที่ GDA มีประกาศฉบับที่ 466 พ.ศ. 2568 ที่เกี่ยวข้อง โดยทั้งสองฉบับมีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 12 ธันวาคม 2568
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ฉลากบนซองอาหารควรมีข้อมูลอะไรบ้าง
ขึ้นอยู่กับประเภทอาหาร แต่ข้อมูลพื้นฐานอาจรวมถึงชื่ออาหาร ข้อมูลผู้ผลิตหรือผู้นำเข้า ปริมาณสุทธิ ส่วนประกอบ ข้อมูลสารก่อภูมิแพ้ วัตถุเจือปนอาหาร และวันควรบริโภคก่อนหรือวันหมดอายุตามเงื่อนไข ส่วนเลขสารบบ ฉลากโภชนาการ GDA คำเตือน หรือวิธีใช้ต้องดูว่าผลิตภัณฑ์นั้นเข้าข่ายหรือไม่
อาหารทุกชนิดต้องมีเลขสารบบอาหารไหม
ไม่ทุกชนิด อย. ระบุว่าอาหารควบคุมเฉพาะ อาหารที่กำหนดคุณภาพหรือมาตรฐาน และอาหารที่กำหนดให้ต้องมีฉลากเป็นกลุ่มที่ต้องแสดงเลขสารบบ ส่วนอาหารทั่วไปบางประเภทอาจไม่ต้องขอเลขสารบบอาหาร หรือเลือกขอได้ตามเงื่อนไข
Barcode และ QR Code เป็นข้อมูลบังคับบนซองอาหารไหม
ไม่ใช่ข้อมูลบังคับทั่วไปสำหรับอาหารทุกชนิด สามารถใช้เพื่อการขาย การติดตามสินค้า หรือเชื่อมข้อมูลเพิ่มเติมได้ ส่วนการใช้ QR Code กับข้อมูลโภชนาการหรือ GDA มีเงื่อนไขเฉพาะตามกฎหมาย ไม่ควรนำมาใช้แทนข้อมูลบนฉลากโดยอัตโนมัติ
ข้อมูลบนฉลากต้องอยู่ด้านหน้าหรือด้านหลังซอง
ไม่มีหลักทั่วไปว่าข้อมูลทุกชนิดต้องแบ่งด้านหน้าและด้านหลังแบบตายตัว แต่ข้อมูลบางรายการมีข้อกำหนดเรื่องตำแหน่ง ขนาดตัวอักษรและการมองเห็น จึงต้องจัดพื้นที่ให้สอดคล้องกับประกาศที่เกี่ยวข้อง
ก่อนพิมพ์ซองอาหารควรตรวจอะไร
ควรตรวจประเภทอาหาร กฎหมายเฉพาะที่เกี่ยวข้อง ข้อมูลบนฉลาก ขนาดตัวอักษร ตำแหน่งข้อความ พื้นที่ซีลหรือซิป และพื้นที่สำหรับข้อมูลที่พิมพ์เพิ่มเติมภายหลัง เช่น วันควรบริโภคก่อนหรือเลขล็อต เพื่อไม่ให้ต้องแก้ artwork หลังเข้าสู่ขั้นตอนผลิต